Boek

Het misdadige brein : over het kwaad in onszelf

Het misdadige brein : over het kwaad in onszelf
×
Het misdadige brein : over het kwaad in onszelf Het misdadige brein : over het kwaad in onszelf
Boek

Het misdadige brein : over het kwaad in onszelf

Nederlands
2012
Volwassenen
Wat drijft een dader tot moord? Een forensisch psychiater legt uit hoe hij een diagnose stelt. Hij doet dit aan de hand van fictieve gesprekken en korte interviews met historische misdadigers zoals De Sade, Eichmann en Bin Laden.
Titel Het misdadige brein : over het kwaad in onszelf / Antoine De Kom ; met vragen en wetenswaardigheden van Arend Hulshof
Medewerker Arend Hulshof
Taal Nederlands
Editie 1
Uitgever Amsterdam: Querido, 2012
191 p.
ISBN 9789021441528

Leeswolf

‘Over het kwaad in onszelf’ luidt de ondertitel van dit boekje van de hand van forensisch psychiater Antoine De Kom, met als uitgangspunt de menselijke fascinatie voor het kwaad. Na een inleidende paragraaf volgt een soort handleiding voor het onderzoek van iemand die verdacht wordt van een misdrijf, waarin de lezer wordt opgevoerd als personage: hij is psychiater voor een dag en begeeft zich naar de gevangenis om kennis te maken met de verdachte en hem te interviewen. Eens deze test doorstaan, geeft De Kom zelf het voorbeeld met een diagnosticering van tien ‘wereldberoemde misdadigers’. De enige vrouw in het rijtje is Maria Susanna Du Plessis, een beruchte Surinaamse slavendrijfster die uit jaloezie vrouwen mishandelde. In dit deel van het boek, het ‘denkbeeldig spreekuur’, laat De Kom zijn fantasie de vrije loop en voert hij zijn personages op in een fictief kader. Ook zijn eigen ervaringen verwerkt hij in de analyses die aan bod komen. Zijn spitsvondige en anachronistische Spielerei vangt aan met een gesprek met Hamlet, Prins van Denemarken en hoofdpersonage van het gelijknamige drama van Shakespeare. Hij zou niet aan een stoornis geleden hebben, maar gekampt hebben met een existentieel probleem toen hij werd geconfronteerd met de moord op zijn vader door zijn oom Claudius, die daarna trouwde met zijn moeder. Vervolgens wordt keizer Nero ten tonele gevoerd, een typisch geval van borderline. Daarna volgen nog fictieve gesprekken van de auteur met de marquis de Sade, een ‘recidiverende zedendelinquent met een onstilbare honger naar seksuele bevrediging’, gevolgd door keizer Tiberius met een ‘desadaptieve persoonlijkheidsstoornis van narcistische en dwangmatige aard’ en Osama bin Laden, die zou zijn gedreven door woede tegen zijn vader en in het boek is uitgeleverd aan het Internationaal Strafhof in Den Haag, waar De Kom hem onderzoekt. Helaas komt die voor Bin Laden niet verder dan vragen ‘omdat de verdachte niet meewerkt’. Ook de liefhebbers van het Middelnederlandse epos ‘Van den Vos Reynaerde’ blijven niet in de kou: hun favoriete hoofdpersonage, de sluwe bedrieger en gewetenloze moordenaar Reynaert, komt als psychopaat uit het onderzoek en pleegt zowaar een mislukte ontsnappingspoging. De Kom maakt een reuzensprong in de tijd om ook Adolf Eichmann te analyseren: voor velen de verpersoonlijking van het kwaad. Hij zou hebben gefunctioneerd op het niveau van mentale geremdheid in het direct beleven en uiten van gevoelens waardoor hij kon verdragen wat hij aanrichtte en zich kon afsluiten voor de ontzagwekkende gruwel van zijn misdaden. Daarna volgt Don Juan. Deze vrouwenversierder zou leiden aan een narcistische, antisociale en hyperseksuele stoornis en kan gemakkelijk de vergelijking met Berlusconi en Strauss Kahn doorstaan. De Kom laat zich door Don Juan gijzelen, gelukkig met goede afloop. Hij sluit af met Robert Mugabe, dictator van Zimbabwe. Het boek eindigt met een kort verhalend hoofdstuk ‘over hoe de psychiater getuige is van een misdaad’.  
Het misdadige brein maakt dat je je ongemakkelijk voelt. Dat komt niet alleen door het onderwerp (misdaad en kwaad), maar ook door de bevreemdende stijl waarin het geschreven is en de hoge mate van absurditeit. De tekst wordt daarnaast voortdurend doorkruist met vragen aan de auteur over het werk als psychiater door een fictieve interviewer. Dit werkt niet alleen storend omdat het de lectuur onderbreekt, maar draagt ook bij tot het gevoel van onbehagen. Het misdadige brein toont ons dat misdaad van alle tijden is en geworteld in het menselijk bestaan. De Kom speelt met zijn boekje in op de nieuwsgierigheid van de mens naar het verbodene, maar kan geen bevredigende antwoorden bieden. [Pitou Van Hissenhoven]

NBD Biblion

G.P. Schuring
Forensisch psychiater De Krom heeft in dit boek fictieve ontmoetingen met tien historische misdadigers (hoewel: Hamlet misdadiger? – ja, hij neemt wraak) omdat hij zich niet kan uitlaten over levende personen en probeert daarmee te laten zien hoe een psychiater te werk gaat om uiteindelijk een diagnose te stellen. Hij beschrijft de eerste kennismaking, het doorbreken van onwil, wantrouwen, vijandigheid bij de patiënt en uiteindelijk volgt de diagnose. Een variëteit aan stoornissen komt zo aan bod. De gesprekken worden onderbroken door vragen van een interviewer aan de psychiater, het soort vragen dat iedere leek zou kunnen stellen. Behalve Hamlet komen onder anderen keizer Nero en D.A.F. de Sade aan bod, maar ook Bin Laden, Don Juan en Eichmann. De figuren zijn gekozen vanwege het verschil in persoonlijkheid en het verschil in misdaden die zij pleegden. Een interessant en in een toegankelijke stijl geschreven boek, dat op meer of minder overtuigende wijze de gekozen personages ontleedt en het werk van psychiaters in het Pieter Baan Centrum inzichtelijk maakt.