De Volkskrant-journalist Hans Wansink schreef door tot oktober 2013, zodat hij ook het laatste bankdebacle in Nederland kon inpassen in Het land van Beatrix. Dichter op de huid van de tijd kan je een historisch werk niet brengen. Wansink schreef met dit boek een eerste voldragen geschiedenis van Nederland sinds 1980. Bij haar inhuldiging in 1980 bestempelde koningin Beatrix het Nederlandse euvel van die dagen als ‘een gevoel van onzekerheid’. Meer dan drie decennia later was de stemming niet gekeerd. Troonopvolger Willem-Alexander trad naar eigen zeggen aan in een periode ‘waarin velen in het koninkrijk zich kwetsbaar en onzeker voelen’. Dit zijn de accolades waarbinnen Wansink de geschiedenis van hedendaags Nederland ontleedt.
Nederland en zijn eigendunk, aldus Wansink bij aanvang, teerden lang op Hollands Gouden Eeuw, overbrugden hiermee de neergang van de Republiek en overleefden de wereldoorlogen als toonbeeld van deugd en ijver. Dit alles vervelde onder invloed van de toegenomen welvaart en vrijheid in de jaren 1960 en 1970 tot ‘Nederland Gidsland’. Het sociale welvaartsmodel dat het land uitbouwde, inclusief de gul gebruikte Wet Arbeidsongeschiktheidsverzekering (WAO), kreeg na de val van de regering-Den Uyl (1977) een eerste bijsturing. De centrumregeringen onder de christendemocraten Van Agt en vooral Lubbers brachten in de jaren 1980 een nieuwe nuchterheid in het beleid, aldus de auteur. Met het akkoord van Wassenaar (1982) zetten ook bedrijfsleven en vakbonden samen een economisch herstel in. Nederland schakelde zich graag in de wereldhandel in. Die integreerde volop met de kapitaalmarkt als drijvende kracht. De gevaren werden later duidelijk toen banken wereldwijd dreigden te bezwijken onder hun schuldbewijzen. Ook de Nederlandse regering moest vaderlandse banken redden, de crisis (2008) was ingezet.
Internationaal luidde de val van de Berlijnse Muur (1989) een eerste keerpunt in. De duidelijkheid van de Koude Oorlog maakte plaats voor een onzekere wereldorde. De dreiging van moslimterrorisme werd ook in Nederland reëel na de aanslagen van 9/11 (2001). Nederlands eigen idealisme kreeg volgens Wansink bovendien in 1995 een zware klap door de smadelijke aftocht van haar blauwhelmen uit de Bosnische enclave Srebrenica. Nederland plooide op zichzelf terug en werd een koele minnaar van de Europese Unie. De spanningen tussen bevolkingsgroepen in de Nederlandse samenleving bleken intussen op scherp te staan. Dit culmineerde in de moord op politiek branieschopper Pim Fortuyn en de opgang van partijen zoals Leefbaar Nederland en Lijst Pim Fortuyn. Wansink geeft hier toe dat hij zich vergiste in de opmars van deze partijen. Hoewel hun verblijf in de Tweede Kamer van korte duur was, was hun succes tekenend voor de blijvende onvrede van de Nederlander met het traditionele partijpolitieke bedrijf. Zijn grieven en frustraties vonden een tweede leven in politicus Geert Wilders en zijn eenmanspartij PVV. Wansink kruidt zijn hoofdstukken met analysen van verschillende denkers, in het bijzonder die van politiek filosoof Jos de Beus. In diens woorden ‘zette Nederland de 21e eeuw in op een valse noot’, de sleutelzin voor dit werk dat een degelijke terugblik is op dertig jaar Nederlandse geschiedenis. Aan latere historici om beter te doen.
[Michel Helaers]

Historicus en redacteur van de Volkskrant Hans Wansink beschrijft de geschiedenis van Nederland tijdens de regeerperiode van koningin Beatrix (1980-2013). Hij eindigt zijn boek met de conclusie dat het 'optimisme van de tevreden natie uit de eerste drie decennia na de oorlog aan het einde van het koningschap van Beatrix ver te zoeken was'. Turbulent Nederland veranderde fors in ruim dertig jaar, het moest achter zijn dijken te voorschijn komen. Wansink tekent de gebeurtenissen en veranderingen op heldere wijze op en plaatst ze in een internationale context, waarvan Nederland steeds meer afhankelijk werd. Ook het zelfbeeld van de Nederlanders wijzigde ingrijpend: van gidsland naar een land dat zich diende te schikken naar Europa en de wereld. Economische crises, de Europeanisering, de Joegoslavië-oorlog, de opkomst van de populisten, de ontvoogding van de kiezers, de massale immigratie en nog veel meer passeren de revue. Wansink haalt regelmatig zijn inspirator, de politicoloog Jos de Beus aan, aan wie hij het boek heeft opgedragen. Met een kroniek, eindnoten en literatuurlijst.