Met haar debuutbundel hoe de eerste vonken zichtbaar waren (2017) won Simone Atangana Bekono de Poëziedebuutprijs aan Zee en het Charlotte Köhler Stipendium - en dan te bedenken dat het hier om een afstudeerproject ging. In poëziekringen waren de verwachtingen voor de opvolger dan ook hooggespannen. Met Marshmallow lost Atangana Bekono, die in de tussentijd de succesvolle roman Confrontaties (2020) en de novelle Zo hoog de zon stond (2022) publiceerde, die verwachtingen met verve in.

Marshmallow is in vele opzichten een spannende bundel, niet in de laatste plaats vanwege de opvallende vorm. De dichter opent met een gedicht getiteld 'Uhh,,, I am sorry I know nothing of form!!', maar dat is een poëticale grap vanjewelste. Atangana Bekono begrijpt dondersgoed wat vorm is. Zo is het geen toeval dat de gedichten in de omvangrijke afdeling 'kamer' consequent links zijn uitgelijnd, terwijl ze in de afdeling 'zonder kamer' (die nota bene begint met de mededeling “draai het even om”) grotendeels vanuit de rechterkant van de pagina inspringen. En het mag dan chaotisch lijken dat het gedicht 'VT II' vóór het gedicht 'VT I' komt, en dat er naast 'niet goed II' en 'niet goed III' géén 'niet goed I' bestaat, maar die zaken onderstrepen nu net het 'I know nothing of form'-principe.

Atangana Bekono weet dus wat ze doet, maar tegelijkertijd durft ze de taal alle kanten op te laten vloeien. Mede omdat ze spaarzaam is met leestekens, ontstaan er vaak meerdere mogelijke leeswijzen en bevat bijna elk gedicht in de bundel een of meerdere ambigue passages. Neem bijvoorbeeld deze regels:

ik was water

bedacht kom - een jongen

ik was drinkbak

bedacht de hond

Wie van taalspelletjes houdt, kan hieraan zijn hart ophalen. Wat is het grammaticale onderwerp? En als 'ik' het grammaticale onderwerp is in regel 1, wat bedacht het dan? Het zinnetje “kom — een jongen”, of een kom?

Natuurlijk vinden we daar geen sluitend antwoord op, en dat is nu net het punt in een bundel waarin ook het lyrisch ik steeds op de vloeibaarheid van grenzen lijkt te stuiten. Al heel vroeg in Marshmallow lezen we een fundamentele vraag: “en wie was ik dan - of ik dan / ja wat? een kapot scharnier in je deur?” Het lijken in eerste instantie de woorden van een verontwaardigde ziel die aan de kant is geschoven door een ex-geliefde, maar de kwestie is existentiëler. In de loop van de bundel neemt de 'ik' immers vele gestaltes aan, van mythische hondenkop tot onthoofd spook en van kreupele hond tot knekelhuis. Een gemene deler daarbij is wel dat het lichaam vaak geweld wordt aangedaan: de deconstructie van identiteit gaat samen met destructie. Maar Atangana Bekono laat die vele 'ikken' ook zelf stevig tekeergaan, op illegale feestjes vol slingerend afval, of tijdens rauwe seks in slaapkamers die soms doen denken aan het werk van Tracey Emin.

Het levert poëzie op waaraan lezers zich moeten overgeven, met name in de tweede helft van de bundel, waarin extatische en exalterende, maar soms ook confronterende teksten staan die na lezing lang blijven nagalmen (“overgoten met gele gal aan weerszijden / droeg ik customized talismannen / ik was immers immens beschermd / spektakel van een meisje”). Onder de poederroze coating van Atangana Bekono's marshmallow smeult het, en de dichter schrikt er niet voor terug de spies in het vuur te steken. Niet voor niets lezen we enkele gedichten nadat het lyrische ik zich heeft afgevraagd of zij een kapot scharnier is: “ ik zeg laat roest groeien op de buitenmuren doornen in / het sleutelgat wespennest rond deurscharnier”.

Het lijkt een afrekening: als ik niet meer ben dan een kapot scharnier, dan open ik bij dezen de totale aanval op je deur. In een bundel die de vorm zo doelbewust op zijn kop zet, kunnen we hier echter ook iets anders in lezen - namelijk niets minder dan een pleidooi voor woekering, voor het ongetemde, voor het pissen tegen heilige huisjes. Oftewel: voor goede poëzie.

De Arbeiderspers, 80 blz., € 18,99.

Vormgeven is handwerk. En als Simone Atangana Bekono haar onlangs verschenen bundel Marshmallow opent met een gedicht dat 'uhh,,,I am sorry I know nothing of form!!' heet, getuigt dat van prettige ironie. Want wie Marshmallow leest, ontdekt dat in deze bundel met voortdenderende poëzie de handen een bijzonder prominente plek krijgen. Én dat er wel degelijk over de vorm is nagedacht. 'zoet gemompel der overtreden regels', merkt ze meteen al op, 'zacht gekneed vervolgens met zalf op de wond'. Het zou zomaar eens Bekono's poëtica kunnen zijn. Regels overtreden, kneden en zalven. Haar lyrisch ik mag zich van de domme houden, Bekono speelt slim met vorm.

Marshmallow, dat uitsluitend hoofdletter- en interpunctieloze gedichten bevat, bestaat uit vier afdelingen: 'terra', 'kamer' (links uitgelijnd), 'zonder kamer' (grotendeels rechts uitgelijnd) en 'marshmallow'. Bijna exact in het midden verzucht Bekono, of haar lyrisch ik: 'hand/ bedaar toch'.

Daaraan is dan al behoorlijk wat handwerk voorafgegaan. 'leg hand op het achterhoofd/ strijk neerwaarts als een spin/ vingertoppen in de nek', zo begint dit gedicht en voegt, na een behoorlijke witruimte nog toe: 'gezegend'. Een hand die strijkt, streelt, het is de hand die zegent. Maar meteen gaat dit gedicht verder: 'handen voor de ogen/ blaas/ duim op de pols/ hand voor de mond geslagen'.

Waarbij niet twee, maar gelijk vijf functies van de hand worden toegevoegd, namelijk als middel om het zicht te verbergen, om jezelf aan het zicht te onttrekken, om de hartslag te voelen, om verbazing te uiten of juist om iemand het zwijgen op te leggen. Nog weer verder, kort nadat het ik nog had toegevoegd 'ik dook als een glimmende dolfijn': 'met gespreide vingers op de onderbuik/ opgebaard en verklaard wat er stond er stond dat ik een liegbeest was/ zwemmend naar beneden/ hand die zich warmt aan de vrucht'.

De hand als instrument, als vervanger van zwemvliezen, en de hand als liefkozend, erotisch lichaamsdeel - de erotiek is overal aanwezig in deze bundel. En het gaat door: van handen die 'aarzelend reiken' als 'naar natte aarde' tot aan handen die gebruikt worden om te verven: 'ik verf de wanden met mijn glibberige handen' of om 'op het vlees mijn handtekening achter' te laten en tot slot: 'met twee handen groef ik in je/ als rot trok je me eruit'.

Vanuit dit gedicht kun je terug of juist verder lezen: plots duiken ze overal op, die vingers en handen. Niet alleen om te zalven of te kneden, om te zwemmen, te meten, te verbergen of te voelen, maar ook om te dempen of te slaan ('het dempte elke handklap alle kreten'), om te tonen ('het ophoesten in handpalmen aan elkaar/ moeten laten zien'), om iets te bewegen ('zolang een hand het stof blijft bewegen en iemand/ de regels kraakhelder opnoemt zolang'), om iets te laten bloeien ('de vetvlek van de zweethand laat die bloeien'), om om iets heen te leggen ('alle om me heen elk voorwerp - krom/ elke hand ook elk rimpelend gat elk mes'), om wapens te dragen (zwepen, knuppels, wandelstokken), om vragen mee te stellen, om 'goddelijke vingers in onze monden' te steken.

Natuurlijk, dit is een bundel die over heel veel meer dan handen gaat. Je treft passages over de nawerking van het slavernijverleden (let alleen maar op wat Bekono schrijft over centrum en rand van de stad). Je vindt er, zoals ook in haar debuut hoe de eerste vonken zichtbaar waren, laconieke passages over het schrijven zelf. Je stuit op veel geweld; de erotiek gaat hier nooit zonder geweld, en vormt soms een zoektocht (eerst wordt seks met mannen herontdekt, dan wordt geconstateerd dat er eigenlijk helemaal geen man werd ontdekt maar slechts 'een ampersand en dus perfect').

Je komt er regels tegen over het samensmelten van de tijd, of van de ruimte. Je leest er bovenal gedachten over het vurig beminnen van geliefden binnen één enkele kamer. Maar toch, ben je eenmaal op de handen gaan letten, dan laten ze zich niet meer ontkennen. Zo zijn ze ook in het slotgedicht aanwezig: 'hier kniel je met handenvol/ gras koppen en gelooft niet wat je zag'. En dan: 'ook jouw hoofd werd als een marshmallow/ zo smeuïg van gevoelens als dynamiet'.

De Arbeiderspers; 80 pagina's; € 18,99.

Een gelaagde en eigentijdse dichtbundel over liefde, lichaam, identiteit en geweld. In de tweede bundel van Simone Atangana Bekono maakt de lezer kennis met een hond, een vrouw en een slaapkamer in ‘een heel normaal appartement’. Alles komt op losse schroeven te staan in deze bundel waarin de poëzie zichzelf constant bevraagt, tegenspreekt en ondermijnt. Met gebruik van verschillende registers brengt Atangana Bekono groteske beelden, erotiek, alledaagsheden en geweld samen in de botsende herinneringen van twee stemmen die eens lieflijk samen moeten hebben geklonken. De gedichten zijn in indringende, talige en lichamelijke stijl geschreven, met variërende uitlijning van de gedichten links en rechts op de pagina. Met name geschikt voor de geoefende poëzielezer. Simone Atangana Bekono (1991) is een Nederlandse dichter en schrijver. Haar poëziedebuut 'hoe de eerste vonken zichtbaar waren’ werd bekroond met de Poëziedebuutprijs aan Zee. Haar roman Confrontaties haalde de shortlist van de Libris Literatuurprijs en werd bekroond met de Hebban Debuutprijs en Anton Wachterprijs 2022.