Rusland valt Oekraïne binnen.

De eerste grote oorlog tussen twee Europese staten sinds WOII.
Hoe kon het zo ver komen?

In De Krook vind je zeer veel boeken over de geschiedenis en politiek van Rusland en Oekraïne en hun conflict, over Poetin, over de NAVO en de internationale politieke ontwikkelingen van de laatste decennia, over moderne (digitale) oorlogstechnieken…  Allemaal factoren die het ontstaan van deze oorlog mee kunnen helpen verklaren.

Hieronder enkele sleutelpublicaties die duiding en context geven bij het conflict.

Oekraïne is een grensland.

Het zit letterlijk en figuurlijk geprangd tussen het Oosten en Westen. De volkeren die er doorheen de geschiedenis leefden waren vaak de speelbal van conflicten tussen grote mogendheden zoals Rusland, het Habsburgse en het Ottomaanse Rijk. Op het einde van de Russische Burgeroorlog, na de Russische Revolutie in 1917, werd het een onderdeel van de Sovjet-Unie. Toen de Sovjet-Unie in 1991 uit elkaar spatte, werd Oekraïne onafhankelijk. Maar na felle straatprotesten in 2014 stootte een pro-Europese machtswissel in Oekraïne Rusland voor het hoofd: het annexeerde de Krim en zorgde voor een voortdurend conflict tussen Oekraïne en 2 rebellerende pro-Russische gebieden, Donetsk en Luhansk, in het oosten van het land.

Grensland : een geschiedenis van Oekraïne / Marc Jansen
Historicus en Oost-Europa-deskundige professor Marc Jansen schreef in 2014 de eerste en nog steeds beste Nederlandstalige geschiedenis van Oekraïne. Bij zijn erkenning van de met Russische hulp van Oekraïne afgescheurde gebieden Donetsk en Loehansk ontkende Poetin in zijn lange toespraak op de Russische televisie het bestaan van Oekraïne als een afzonderlijk land. Jansen beschrijft in dit boek hoe Oekraïne wel degelijk een natiestaat werd.

Ukraine and Russia: from civilised divorce to uncivil war / Paul D'Anieri
Het boek is een overzicht van het ontstaan en de evolutie van het conflict tussen Oekraïne en Rusland sinds de val van de Muur door professor politieke wetenschappen Paul d’ Anieri. Van het uiteenvallen van de Sovjet-Unie in 1991 tot de annexatie van de Krim door Rusland en het uitbreken van de oorlog in de Donbass in 2014 en de nasleep. Hij bespreekt ook het bredere plaatje van het conflict: de geopolitieke spanningen tussen Rusland en het Westen.

De periode van de Sovjet-Unie: zwarte bladzijden in de geschiedenis van Oekraïne. 

Meer over de Russische Revolutie, de Holodomor, Stalin, WOII, de Sovjet-Unie, …

De toekomst die nooit kwam / Marc Jansen
Poetins visie op de geschiedenis van Rusland speelde een cruciale rol bij zijn beslissing om ten strijde te trekken tegen Oekraïne. Historicus Marc Jansen analyseert hoe Rusland worstelt met zijn verleden en de visie van de Russen, de Russische bewindvoerders en Poetin op hun geschiedenis. Hij focust sterk op de gewelddadige aspecten van hun bijzonder bloedige 20ste-eeuwse geschiedenis: de beide Wereldoorlogen, de Russische Revolutie, de burgeroorlogen, de Stalinterreur… Ook de hongersnoden en de terreur bij de gedwongen collectivisatie maakten miljoenen slachtoffers, vooral in Oekraïne - de zogenaamde “Holodomor” - en die liet diepe sporen na. Waarom dwepen de Russen toch met hun verleden en hun overwinning in WO II, en kijken ze met nostalgie terug?

Het einde van de rode mens: leven op de puinhopen van de Sovjet-Unie / Svetlana Alexijevitsj
Poetin kon op de puinhopen van de Sovjet-Unie vanaf 1999 als eerste minister en nadien als president weer vrij snel tot een sterke autoritaire leider uitgroeien. Hoe kon dit eigenlijk, zo kort na de val van de communistische Sovjet-Unie?  De Wit-Russische journalist en Nobelprijswinnaar Svetlana Alexijevitsj laat honderden mensen aan het woord over hun belevenissen in de communistische Sovjet-Unie en de postcommunistische ex-Sovjetstaten. Geen politieke of historische duiding, maar - meer dan om het even wel academisch boek - doen al die diepmenselijke verhalen je begrijpen waarom Stalin en het communisme na een korte maar woelige overgangsperiode vervangen werden door Poetin en het kapitalisme.

Lees de bespreking van dit journalistieke meesterwerk door Wouter De Raes op GentLeest.

 

Waarom is Poetin zo gebeten om Oekraïne binnen te vallen? Politieke en persoonlijke factoren.

De nieuwe tsaar : de weergaloze opkomst en heerschappij van Vladimir Poetin / Steven Lee Myers
De beste in het Nederlands vertaalde biografie van Poetin, ook al is ze al enkele jaren oud. Verschillende persoonlijke factoren speelden immers ook een grote rol in zijn beslissing om Oekraïne binnen te vallen. Zijn hang naar loyaliteit en autoriteit, zijn neiging tot het nemen van risico’s die hem tijdens zijn jeugd en zijn opleiding als KGB-spion al parten spelen en zijn frustratie over het ineenstorten van het Russische imperium na de val van de Sovjet-Unie kunnen voor een stuk zijn gewaagde beslissing om Oekraïne binnen te vallen verklaren.

Lees de bespreking van deze biografie door Wouter De Raes op GentLeest.

NAVO

Naast de vrees dat het ontstaan van een succesvolle, democratisch en westers gezind Oekraïne op termijn een inspirerend voorbeeld voor de Russische bevolking zou kunnen worden, waren het opschuiven van de NAVO naar de grenzen van Rusland en een eventueel later lidmaatschap van de NAVO belangrijke factoren in Poetins oorlogsbeslissing. Welke rol speelde de NAVO sinds het einde van de Koude Oorlog in de wereld?

Navo. Hersendood of klaar voor de toekomst? / Theo Francken, Hendrik Bogaert, Peter Buysrogge
Op 4 april 1949 werd de Noord-Atlantische Verdragsorganisatie (NAVO) in het leven geroepen ‘to keep the Russians out, the Americans in, and the Germans down’. Zeven decennia later bestaat het grootste militaire samenwerkingsverband ooit nog steeds. Toch leven we in een andere wereld met immense veiligheidsuitdagingen. Zijn we hier klaar voor? Is de NAVO ‘hersendood’, zoals de Franse president Emmanuel Macron liet optekenen? Of heeft ze net een nieuwe toekomst voor zich?
Theo Francken, Hendrik Bogaert en Peter Buysrogge brengen dertien experts samen om alle politieke en militaire aspecten van ons militair bondgenootschap beter te begrijpen. De tot op heden ongeziene vrede, stabiliteit en welvaart in het vrije Westen kunnen we niet als vanzelfsprekend beschouwen.

Als de NAVO de passie preekt / Ludo De Brabander, Georges Spriet
Kritische analyse van de militaire en politieke doeleinden van de NAVO.
 

Hoorcolleges

Het Rusland van Poetin: een hoorcollege over de historische ontwikkelingen van Rusland en Oekraïne / Hubert Smeets, Michel Krielaars, Marc Jansen, Laura Starink (2016)

Het Rusland van Poetin

Onlangs werd de gevreesde Russische inval in Oekraïne werkelijkheid. Vier Ruslanddeskundigen geven historische achtergronden over beide landen en hun geschiedenis.

Rusland zit vast in een archaïsche machtsstructuur. De politiek in het Kremlin heeft heimwee naar de oude machtspositie uit de tijd van het communistische regime. Poetin lijkt te worden gedreven door wroeging en wraak. Dat werd pijnlijk duidelijk door de inlijving van de Krim en de hybride oorlog in Oost-Oekraïne. Wat drijft Poetin? Hoe ziet zijn "Russische wereld" eruit en wat betekent zijn politiek voor de toekomst van Rusland en van landen in zijn invloedssfeer, zoals Oekraïne? Zijn wij getuige van de fantoompijn van een uiteengevallen imperium of van een opmars naar een nieuwe hegemonie?

In vier colleges van een uur geven Rusland- en Oekraïnekenners een historisch overzicht van het Rusland van Poetin. Met aandacht voor de persoon Poetin, de ontwikkelingen in de Russische maatschappij en de achtergronden in de Oekraïne-crisis.

Luister gratis via de bibliotheek met de app

Verder lezen...

vredesvlag

Info over/voor vluchtelingen uit Oekraïne

Website Stad Gent